Περί ενσυνειδητότητας: Πνευματική αφύπνιση ή απουσία σκέψης;

Τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και περισσότερο για διαλογισμό, ολιστικές θεραπείες, ασκήσεις συγκέντρωσης και τεχνικές χαλάρωσης ως αντίδοτο στο άγχος της καθημερινότητας, ενσυνειδητότητα ή αλλιώς mindfulness… Αυτό συμβαίνει γιατί ο τομέας της υγείας (σωματικής και ψυχικής) ολοένα και περισσότερο αντιπροσωπεύει το ιδεατό της βιο-ψυχο-κοινωνικής υγείας, δηλαδή της ευνοϊκής κατάστασης ενός ατόμου που βιώνει την υγεία ολιστικά ως σύστημα κι έτσι απολαμβάνει την ευτυχία, την ευημερία, την ευζωία με αρμονία ανάμεσα σε νου, σώμα και κοινωνία.

Φυσικά, αυτό πλαισιώνεται και με συνεχώς πιο πειστικά ερευνητικά δεδομένα από την παγκόσμια κοινότητα που καταδεικνύουν ότι δε μπορούμε να προσεγγίσουμε την υγεία, την ασθένεια και την θεραπεία μονοδιάστατα, αλλά χρειάζεται να πάρουμε υπόψιν περισσότερες διαστάσεις της οντότητάς μας, όπως παραδείγματος χάριν το προσωπικό νόημα ζωής και την πνευματικότητα.

Ας δούμε πιο συγκεκριμένα, τον τομέα της ενσυνειδητότητας. Τι πρεσβεύει, λοιπόν, η θεωρία του mindfulness; Υποστηρίζει ότι μπορούμε να ζήσουμε μια ζωή ανακουφισμένη από διαρκή αρνητική κριτική, αναδρομή στο τραυματικό παρελθόν και ανησυχία για το επικείμενο καταστροφικό μέλλον, αν μάθουμε να συγκεντρωνόμαστε με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο: συνειδητά, εστιάζοντας μόνο στο παρόν και με μία στάση αποδοχής.

Με άλλα λόγια, μπορούμε να υιοθετήσουμε έναν τρόπο ζωής στον οποίο η προσοχή μας θα βρίσκεται όπου και η αντίληψή μας, ο νους μας θα είναι συντονισμένος με το σώμα σε όποια κατάσταση κι αν είναι αυτό, θα υποδεχόμαστε όλο το φάσμα των συναισθημάτων με περιέργεια και καλωσόρισμα, θα κάνουμε μόνο ένα πράγμα την φορά και θα επενδύουμε σε αυτό όλη μας την ενέργεια, θα έχουμε πλήρη συνείδηση για το πώς αναπνέουμε, στεκόμαστε, κινούμαστε, αλληλεπιδρούμε με τους άλλους και θα απολαμβάνουμε όλα τα αισθητηριακά ερεθίσματα (εικόνες, ήχους, μυρωδιές, αισθήσεις, γεύσεις) που το περιβάλλον έχει να μας προσφέρει.

Για να συμβούν όλα αυτά, εκτός από πρακτικές αλλαγές στον τρόπο που ζούμε, χρειάζεται να ενσωματώσουμε και κάποιες ασκήσεις διαλογισμού στο ρεπερτόριο των ψυχοπροφυλακτικών μας συμπεριφορών.

Δημιουργούνται όμως κάποια εύλογα ερωτήματα, σαφώς επηρεασμένα από διάσημες αναπαραστάσεις σχετικά με τις πρακτικές του διαλογισμού: προσδοκάται από μένα αν θέλω να έχω τα παραπάνω οφέλη να «απενεργοποιήσω» παροδικά τον εγκέφαλό μου και να σταματήσω να σκέφτομαι το οτιδήποτε; Κι αν ναι, πόσο εύκολο είναι αυτό να γίνει; Μπορούν όλοι να το καταφέρουν; Κι αν το καταφέρω, αυτό τι θα με έκανε να είμαι: ένα παθητικό ον, έναν απόντα οργανισμό ή μήπως ένα μηχανιστικό ρομπότ, που μπορεί να «ανοίγει» και να «κλείνει» τον διακόπτη της ζωής κατά βούληση;

Για να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους: μέσα στη διαλογιστική διαδικασία (εκτός από συγκεκριμένες τεχνικές για… «προχωρημένους λύτες») και στον ενσυνείδητο τρόπο ζωής αυτό που συμβαίνει είναι ότι αποκτώ έλεγχο της προσοχής μου και τον στρέφω εκεί που επιθυμώ, αποκτώντας με αυτό τον τρόπο έναν γενικότερο έλεγχο.

Ακόμα, παρατηρώ την κατεύθυνση της προσοχής μου και μαθαίνω να αναγνωρίζω τα μοτίβα της και να σέβομαι την λειτουργικότητά τους. Η προσοχή μου είναι ακόμα εκεί και αποδέχομαι ότι πάντα θα περνάει κάτι από το μυαλό μου, αλλά η επίδρασή του αλλάζει ανάλογα με το πώς το επεξεργάζομαι.

Το ερέθισμα στο οποίο συγκεντρώνομαι μπορεί να είναι εξωτερικό (π.χ. ένας ήχος), σωματοαισθητικό (π.χ. η αναπνοή μου), ή εσωτερικό (π.χ. μια ανάμνηση), αλλά υπάρχει πάντα κάτι και δεν περιμένω από τον εαυτό μου να μην υπάρχει τίποτα σα να ήταν αυτό επιτυχία.

Αυτή η συνειδητή αλλαγή της προσοχής προς το παρόν και η επένδυσή της με αποδοχή είναι μια εγγενής γνωστική διεργασία που υπάρχει σαν ικανότητα σε κάθε εγκέφαλο και αναπτύσσεται με την εξάσκηση και ως τέτοια μπορεί να καλλιεργηθεί από όλους!

Έτσι, ανάμεσα σε μια παθητικότητα και μια ανάγκη για συνεχή δράση, αποκτώ μια προ-ενεργητική στάση, επιτρέποντας στον εγκέφαλό μου να ξεκουραστεί, να απομακρυνθεί από το κέντρο των έντονων συναισθημάτων και να πάρει χρόνο για να αναστείλει τις παρορμήσεις, έτσι ώστε να αποκτήσει τη μεγαλύτερη δυνατή διαύγεια για να πάρει τις σοφότερες δυνατές αποφάσεις. Όχι απλά λοιπόν δεν γίνομαι άβουλος, απών ή μηχανιστικός, αλλά πολύ περισσότερο μαθαίνω να συντονίζομαι καλύτερα με το σώμα μου και την ίδια την ζωή!

Η ενσυνειδητότητα δεν είναι πανάκεια, δεν εξαφανίζει μαγικά τα προβλήματα, ούτε οδηγεί σε κάποια μεταφυσική επιφοίτηση. Παρόλα αυτά, η επίδρασή της σε επιμέρους κομμάτια της ψυχοσωματικής λειτουργίας και ανάπτυξης είναι εδραιωμένη και η εφαρμογή της σε ολοένα και περισσότερους τομείς διερευνάται και αναπτύσσεται. Θα μπορούσε να εντάσσεται μέσα σε μια ευρύτερη φιλοσοφική αναζήτηση του ατόμου, μόνο όμως αν το διαλέξει το ίδιο και ερευνήσει μόνο του τις προεκτάσεις και τα νοήματα αυτής της αναζήτησης.

Κλείνοντας, θα πρότεινα να ανταποκριθούμε στην έννοια της ενσυνειδητότητας χρησιμοποιώντας τις ίδιες τις αρχές της: να παρατηρήσουμε πώς λειτουργεί, να μπορούμε συνειδητά να πάρουμε μικρότερη ή μεγαλύτερη απόσταση και να αποδεχτούμε όποια επίδραση μπορεί να έχει, χωρίς να βιαστούμε να χαρακτηρίσουμε κάτι ως αποτυχία.

773 total views, 0 views today

Please follow and like us:
0
Danai Kirla

Danai Kirla

Η Δανάη Κίρλα είναι απόφοιτη ψυχολόγος του Α.Π.Θ. με μεταπτυχιακό δίπλωμα στην Κλινική Ψυχολογία από το Leiden University. Ασχολείται με την έρευνα, την παράδοση σεμιναρίων και διαλέξεων και προσφάτως με την ηλεκτρονική αρθρογραφία. Τα τελευταία χρόνια ιδιωτεύει προσφέροντας συνεδρίες συμβουλευτικής και ψυχοθεραπείας στην Θεσσαλονίκη. Κύριoς τομέας ενδιαφέροντος της είναι η ενσυνειδητότητα (mindfulness), καθώς και η πρόληψη της ολιστικής, ψυχοσωματικής υγείας.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *