Ποιος είναι ο θησαυρός που κρύβεται πίσω από την ελληνική Μεσογειακή διατροφή;

Οι κάτοικοι της Κρήτης στις αρχές του 21 αιώνα και γύρω στο 1960 παρουσίαζαν ένα από τα υψηλότερα ποσοστά προσδόκιμου ζωής. Αυτό ώθησε τους επιστήμονες να διεξάγουν χιλιάδες έρευνες σχετικά με τις διατροφικές τους συνήθειες και να αναδείξουν την Κρητική διατροφή ως μια από τις μακροβιότερες δίαιτες ανά τον κόσμο. Σε αυτό συνέβαλε ο πλούτος της Κρητικής γης σε συνδυασμό με την φτώχεια και τα δύσκολα χρόνια της κατοχής. Παρά την λιτότητα που χαρακτήριζε τα πιάτα, η ευρηματικότητα των Κρητικών ανέδειξε την κουζίνα τους σε μια από τις ποιο αξιοζήλευτες και πρωτοπόρους στην μετέπειτα εξέλιξη της γαστρονομίας που δεν είχε να ζηλέψει σε τίποτα των υπολοίπων.  Η Κρητική διατροφή αποτέλεσε τη βάση για αυτό που αργότερα μετονομάστηκε Μεσογειακή Ελληνική Διατροφή ή και Μεσογειακή διατροφή.

Έχοντας την ευκαιρία να περάσω όλο σχεδόν το καλοκαίρι μου στην Κρήτη, άρχισα να ρωτάω τι ήταν αυτό που συνήθως τρώγανε και δεν έλειπε σχεδόν ποτέ από το τραπέζι τους γιατί το έβρισκαν εύκολα. Δεν ήταν δύσκολο να συμπεράνω ότι δεν ήταν άλλο από τα χόρτα που μάζευαν από τα βουνά τους και τους αγρούς τους, όλες τις εποχές του χρόνου. Τα χόρτα αυτά ήταν άγρια και τα έκαναν είτε βραστά είτε τσιγαριστά. Οι συνταγές που επινόησαν στην πορεία θα μπορούσαν σήμερα να καλύψουν πολλά βιβλία μαγειρικής. Αξιοσημείωτο είναι ότι η λέξη χόρτα δεν αναγράφεται σε κανένα ευρωπαϊκό λεξικό, γιατί δεν υπήρχαν στην διατροφή των ευρωπαίων, παρά μόνο όταν άρχισαν να επισκέπτονται την Ελλάδα και να τα δοκιμάζουν.

Δεν έχασα την ευκαιρία να πάρω χαρτί και μολύβι και να καταγράψω περί ποιων χόρτων ο λόγος και  πώς τα μαγείρευαν,  με σκοπό να  διασωθεί και να μεταφερθεί και σε εμάς τους νεότερους αυτός ο πολύτιμος διατροφικός θησαυρός της παράδοσης.

Χόρτα που γίνονται ως επί το πλείστον βραστά και συγκαταλέγονται στα «γλυκά» χόρτα

  • Βυζάστρες
  • Τσόχους- οι δικοί μας ζωχοί
  • Σταχάκια- οι βρούβες
  • Γαλατσίδες
  • Σταφυλίνικας : συνοδεύει συνήθως τον μπακαλιάρο
  • Ασκολύμπρους: τα χόρτα αυτά τα χρησιμοποιούν επίσης να κάνουν μια καταπλητκική συνταγή με αρνί-φρικασέ.
  • Αβρονιές

Πρόκειται για χόρτα άγρια που αρχίζουν και τα μαζεύουν καθώς αρχίζουν να πέφτουν οι πρώτες φθινοπωρινές βροχές. Τα καταναλώνουν καθ’ όλη  την διάρκεια των χειμερινών μηνών.

  • Βλήτα
  • Στιφνό

Αυτά τα χόρτα τα καταναλώνουν τους καλοκαιρινούς μήνες.

Μια ωραία καλοκαιρινή συνταγή που συνάντησα στην αγία ρουμέλη είναι βλήτα μαγειρευτά με σκόρδο, κρεμμύδι, ελαιόλαδο, φασολάκια φρέσκα, ντομάτα  και κολοκυθάκια φρέσκα

  • Αλμύρα (η αλμύρα είναι καλοκαιρινό χόρτο, φυτρώνει κοντά στις ακτές, αλλά δεν είναι γνωστό τόσο στην Κρήτη)

Χόρτα που γίνονται ως επί το πλείστον βραστά και συγκαταλέγονται στα «πικρά» χόρτα

  • Ραδίκια
  • Σταμναγκάθι ή Αγκαθορώδικο
  • Τσουκνίδα.

Την τσουκνίδα την χρησιμοποιούν συχνά σε ένα είδος χορτοπιτάκια που τα ονομάζουν σκαλτσούνια, και που συνήθως την συνδυάζουν με βλήτα και κολοκυθοανθούς.

Χόρτα που τα κάνουν τσιγαριστά  ή κοκκινιστά με πατατούλες ή τα βάζουν σε χορτόπιτες ή χορτοπιτάκια ή σκαλτούνια.

«Τσιγαριστά» λέγονται όταν σοτάρουν πρώτα το κρεμμύδι σε λάδι, έπειτα προσθέτουν τα χόρτα και στο τέλος μπορεί να ρίξουν  λεμόνι.

«Κοκκινιστά» λέγονται όταν στα τσιγαριστά αντί να ρίξουν λεμόνι προσθέτουν ντομάτα ή χυμό ντομάτας.

Για τις χορτόπιτες και τα χορτοπιτάκια χρησιμοποιούν τα τσιγαριστά χόρτα στα οποία όμως δεν προσθέτουν λεμόνι αλλά τα αφήνουν σε ένα τρυπητό σκεύος για να φύγουν τα επιπλέον υγρά τους.

  • Αγριομάραθο
  • Αγριοσέλινο
  • Αγριομαιντανό
  • Λάπαθα
  • Λαγουδόχορτα
  • Κουτσουνάδες
  • Πεντάνευρο
  • Αγριοράπανο
  • Αγριοσπάνακο
  • Καυκαλίθρες
  • Μυρώνια
  • Κουκόφυλλα (φύλλα από τα κουκιά)
  • Μελισσόχορτο
  • Αγόγλωσσο (αυτό το είδος χόρτου το τηγανίζουν σε ελαιόλαδο αφού πρώτα το αλευρώσουν)

Η κατανάλωση των χόρτων αποτελεί ασπίδα προστασίας για την υγεία του οργανισμού. Προσφέρουν σχεδόν όλα τα απαραίτητα μακροθρεπτικά συστατικά όπως πρωτεΐνες και υδατάνθρακες, όχι λιπαρά. Παρέχουν σημαντικές βιταμίνες όπως βιταμίνη Κ, φυτικές ίνες αλλά και μέταλλα όπως ασβέστιο, μαγγάνιο, μαγνήσιο, χαλκό, ιχνοστοιχεία, αντιοξειδωτικές ουσίες, πολυφαινόλες.

Η πέψη τους είναι γρήγορη επομένως δεν προκαλούν αδράνεια στο σώμα. Είναι «φρέσκες» τροφές και αποδίδουν στο σώμα ενέργεια, ζωτικότητα και δυναμισμό. Η περιεκτικότητά τους σε φυτικές ίνες τα καθιστούν πολύτιμα για την υγεία των εντέρων και την ανάπτυξη των καλών βακτηρίων, γεγονός που ευνοεί την γενικότερη βελτίωση της πέψης και της απορρόφησης των  θρεπτικών συστατικών.

Kάνε εγγραφή στο μηνιαίο Newsletter μας για να λαμβάνεις στο inbox σου προτάσεις,σεμινάρια Wellness και Yoga Retreats!

Τα χόρτα έθρεψαν πολλές ελληνικές γενιές και κατείχαν σημαντική θέση   σε αυτό που ονομάστηκε Μεσογειακή Ελληνική Διατροφή. Τα χόρτα αποτελούν σήμα κατατεθέν της ελληνικής δίαιτας σε όλο το μήκος και πλάτος της Ελλάδας, και σίγουρα έχω παραλείψει να αναφέρω πολλές ακόμα ποικιλίες  που ίσως τις συναντά κανείς στις υπόλοιπες περιοχές της χώρας μας. Ο σκοπός μου είναι ένα τόσο θρεπτικό και θεραπευτικό είδος να μην χαθεί από την γευστική μας μνήμη και να επανέλθει όσο γίνεται ποιο γρήγορα στο καθημερινό μας τραπέζι. Θέλω να ελπίζω ότι δεν θα αφήσουμε να ξεχαστεί αυτό που καλείται παραδοσιακή ελληνική διατροφή και που απέχει πολύ από το σουβλάκι!

Σημείωση: Ευχαριστώ την Κ. Στεφανία Ξενάκη για την πολύτιμη της πληροφόρηση σχετικά με τις ονομασίες των χόρτων που παραδοσιακά καταναλώνονται στην Κρήτη εδώ και χρόνια.

photo: culinarybackstreets

943 total views, 2 views today

Please follow and like us:
0
Alkistis Palidou

Alkistis Palidou

Η Άλκηστη Παλίδου είναι Διαιτολόγος-Διατροφολόγος με τον αντίστοιχο Μεταπτυχιακό Τίτλο (Ms) από το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Είναι μέλος του Συλλόγου Διαιτολόγων των Βρυξελλών. Από το 1999 εξασκεί το επάγγελμα Διαιτολόγου- Σύμβουλου διατροφής με κύριο μέλημα να εκπαιδεύσει παιδιά και ενήλικες στις καλές διατροφικές συνήθειες με σκοπό να γίνουν αυτόνομοι και υγιείς. Έχει εντρυφήσει στην Ιστορία της Διατροφής στην Ελλάδα ενώ παρακολουθεί και εξετάζει τα σύγχρονα διατροφικά ρεύματα (Vegan, Ωμοφαγία, Palaio, Ιπποκράτειος- Διατροφή, Σούπερ-Τροφές).

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *